het Recht van de Sterksten: De Sherut
Normaal gesproken leg ik ’s ochtends mijn leven in de waagschaal door naar kantoor te fietsen, maar heel af en toe laat ik deze eer over aan een talentvolle buschauffeur. Vooral als het regent neem ik een bus of sherut naar werk. Het systeem van de sherut is voor mij de ultieme inburgeringstest, dé beproeving van het Israelische leven.
In Israel geldt het recht van de sterkste. Darwin’s theorie is bij mijn weten rechtstreeks afgeleid van de Israelische maatschappij en niet van de Galapagos. Sterk betekent hier niet altijd slim of sluw, nee sterk, as in Me Tarzan, You Jane. Dat is met alles zo, maar de sherut is toch wel het lichtende voorbeeld.
Een sherut is een oud taxibusje waar ongeveer 10 mensen in kunnen. Allereerst kan je op elke hoek van de straat de sherut oppikken. Das handig zou je denken want hij stopt dus ook overal. Maar niets is minder waar in deze snoeiharde Israelische samenleving.
Zodra ik op een hoek op een sherut sta te wachten komt er altijd net iemand aanlopen die me bestuderend aankijkt. Dan word even ingeschat of ik ook op de sherut sta te wachten. Als de persoon in kwestie een flauw vermoeden hiertoe heeft, word ik een paar meter ingehaald zodat hij/zij eerder binnen het bereik van de sherut is.
G’d mag weten hoe ze het elke keer zo uitkienen maar de sherut heeft altijd één plekje over. Altijd. Maar één plekje. Ik vermoed dat ze dit expres doen, alleen om mij te pesten. Die ongelofelijke matenaaier die net aan kwam lopen terwijl jij al 10 minuten smachtend naar de sherut staat te lonken stapt in en jij blijft wachten tot het ritueel zich een stuk of 4 keer herhaalt.
Op het moment dat je ongans hiervan lijkt te worden of te laat dreigt te komen, kom je in opstand. Zelfs een brave Nederlander laat zich dit niet 5 keer gebeuren. Dus loop je erheen en zegt op beleefde toon ‘excuse me, i was first so i’m entitled to this spot’. Geen verschil. Er gebeurt helemaal niets; de persoon stapt in en jij blijft verbouwereerd achter. Dit interesseert zowel de matenaaier, als de sherutchauffeur, als de medepassagiers werkelijk geen fluit. Als je het echt getroffen hebt lachen ze je nog even uit.
De volgende keer doe jij dit dus anders. Zodra de situatie zich weer voordoet sprint je naar de sherut toe en zet het op een onbedaarlijk schreeuwen. In gebrekkig Ivriet brul je alsof je leven aan ‘n zijden draadje hangt “Ze sheli, ze sheli. Makom sheli. Haja rishon (en iets zachter erachteraan – “jij onwaarschijnlijke hufter met je lelijke hoerenloperige kop”), wat zich nogal vrij en vooral onjuist vertaalt in het is van mij, mijn plaats, ik was eerst. Iedereen begrijpt hieruit dat je toerist slash nieuwe inwoner bent en de matenaaier stapt gewoon weer in, de sherut scheurt weg.
Dus wordt je net als zij. Je verkoopt je ziel aan de ‘huis-tuin-en-keuken’ Israeli. Je past je aan, as easy as that. Je komt aanlopen en maakt een analyse van het straatbeeld. Waar staan je sherutvijanden? Wie is je sherutoppositie? Waar komen ze allemaal vandaan en welke technieken kunnen ze gebruiken? Je positioneert je op de meest strategische hoek a) waar de sherut als eerste komt en b) zo ver mogelijk bij de rest vandaan. Dan plak je al je spullen zo dicht mogelijk tegen je aan en sluipt op je doel af, altijd alert op kapers op de kust. Je schraapt je keel voor het geval het tot een verbale confrontatie komt. Onder decibel 150 verstaan ze hier sowieso niets en daarboven alleen in de vorm van schril, vals, kordaad geblaf. Je stroopt je mouwen op en doet je sjaal iets losser voor het geval het tot een handgemeen komt. Ja je neemt hier altijd het zekere voor het onzekere.
Vervolgens komt de sherut aanrijden. Hij stopt nooit vanzelf. En hij ziet je ook niet. Nee je kan niet anders dan de overvolle snelweg op sprinten, je door het verkeer heen manoeuvreren en jezelf voor de sherut werpen. Als je geluk hebt stopt ie, en zo niet, dan hoop je maar dat je goed verzekerd bent.
Dan opent ie zijn deur, rijdend. Want de volgende regel is dat de sherut nooit, maar dan ook helemaal nooit, stopt of stil staat. Ik denk ook dat ze in die oud-Russische busjes gewoon de remmen hebben wegbezuinigd. Dus je slingert jezelf als Jason Bourne in de sherut, die met minimaal 60 over het slechte wegdek scheurt en klautert erin. Met enig geluk is er een plekje vooraan vrij maar bijna altijd moet je zwalkend naar de achterste rij en tussen vier anderen in plaats nemen. Probeer dat maar eens met een gebrekkig motorisch gestel en in high-motion - succes! Ik beland dus regelmatig op de schoot van mijn vieze stinkende buurman die het allemaal reuze-gezellig vindt! Enig.
Nou goed je zit eindelijk. Dan volgt het betaalritueel. Een van de gekste dingen hier in Israel! Je geeft namelijk het geld (vaak niet gepast in de vorm van 50 of 100 shekel) aan je buurman, die het doorgeeft aan zijn buurman, die het weer doorgeeft aan zijn buurman, etc. tot aan de sherutchauffeur. Die geeft het wisselgeld weer terug aan de buurman van de buurman van de buurman totdat het weer bij jou is. Dus heeft iedereen jouw geld minimaal 2 keer in handen gehad. Hoe geinig! Totdat een keer iemand met jouw 100 shnikkel de sherut uitrent hoewel dat nog niet is gebeurd. Maar… wat niet is kan nog komen.
Dit is tevens het enige leuke moment in de sherut want al vrij snel volgt de meest uitdagende fase. Het uitstapmoment. Je moet heel goed weten waar je precies moet zijn, anders ben je het haasje. Dus als een bezetene hou je de omgeving in de gaten. Als je er bijna bent breekt het zweet je uit. Dan moet je namelijk de circuitracende chauffeur uitleggen dat je uit wil stappen.
Ik heb dat de eerste paar keer gedaan op ‘mijn’ manier maar kwam elke keer bedrogen uit. Althans niet bedrogen maar wel in een compleet andere buurt… Ik vroeg hem namelijk op aardige toon of hij me wellicht uit kon laten stappen want ik was er bijna. Waar maakte niet precies uit maar hier ergens. Stommer dan dit kon niet. De toon was vriendelijk, hence in de oren van de sherutchauffeur onzeker, aarzelend, niet bestaand. Ik werd genegeerd. Je moet EXACT aangeven waar je gedropt wil worden, anders ben je de sjaak – de sherut houdt geen rekening met beleefde flexibiliteit en rijdt stug door.
Dit overkwam mij meermaals. Het eureka-moment kwam pas als anderen uitstapten, dan kon ik op hun succes meeliften. Dus stapte ik vaak uit op het adres van mijn mede-sherutgangers, een kleine 7 minuten met de kamikaze-bus van mijn eigen bestemming ergo 20 min lopen. Niet heel handig maar wel een goeie leerschool. Want na een keer of 10 was ik het helemaal zat. Ik bestudeerde de gemiddelde Israeli ondertussen om de techniek onder de knie te krijgen en eindelijk na 2 maanden in het land heb ik een klein succesje geboekt. Think big, act small.
Donc, als je bijna op plaats van bestemming bent masseer je je stem en zet een onbedaarlijk geschetter op om de chauffeur al wurgend te dwingen je jetzt aus te laten steigen. Met harde hand, ferme stappen en strakke bewoordingen regeer je het Koninkrijk der Sherut. Hier is geen ruimte voor onzekerheid. Nahag, tatsor-li achshaw – briesend, eisend, met opgeheven hoofd. Ik ben heel even de sterktste... And thats how it’s done!
